icon-arrow-right
HomeProjecten Groningen | Restauratie 't Feithhuis

Groningen | Restauratie 't Feithhuis

monumentaal stadscafé~restaurant herstel roetschade interieur

In het bekende stadscafé~restaurant ‘t Feithhuis in de binnenstad van Groningen woedde in mei 2020 een brand met veel roetschade tot gevolg. Het elektronische kassasysteem vatte vlam. De brandweer was er op tijd bij om erger te voorkomen, maar de rook heeft zich door het hele gebouw verspreid en het opruimen van het roet moet grondig gebeuren. Een specialistisch project waarbij we nauw samenwerken met specialisten op het gebied van monumenten en restauratie, bouwhistoricus Taco Tel, Monumentenzorg en restauratie-architect Holstein.

Een op het lijf geschreven werk voor onze afdeling B&O

Alleen als de schoonmaak van deze roetschade zorgvuldig wordt aangepakt, verdwijnt de brandlucht uit het pand. En dat is van groot belang, zeker in een restaurant. Werkelijk waar álles, tot op de constructie, moet daarom worden schoongemaakt, wat betekent dat alle voorzetwanden en verlaagde plafonds worden gedemonteerd en ook de monumentale constructies zoveel mogelijk open moeten. We stripten nagenoeg de hele binnenzijde van het pand, om vervolgens alle wanden en plafonds weer zorgvuldig op te bouwen.

Bij zo’n bijzonder rijksmonument als dit is dat niet eenvoudig. Het vraagt om goede voorbereiding en grote zorgvuldigheid. De monumentale delen worden gerestaureerd door specialisten. Vooral de loze ruimtes in balklagen boven monumentale stucplafonds zijn moeilijk te bereiken.

 

Bijzonder zeldzame plafondschilderingen ontdekt

Als op de onderkant van zo’n balklaag ook nog een bijzondere beschildering zit uit een vroegere afwerkingsfase, dan kloppen de harten van onze vakmensen sneller. Onze vakmannen Jeroen en Anne stuitten tijdens het demonteren van plafonds op twee verstopte beschilderde balkenplafonds die dateren uit omstreeks 1660.Niet alleen ónze harten kloppen van ontdekkingen als deze sneller, ook Taco Tel, bouwhistoricus van Gemeente Groningen, komt dit niet iedere dag tegen. Over de geschiedenis van deze vondst kunt u hieronder meer lezen.

 

De uitdaging van het uitvoeren van deze prachtige klus vertrouwde eigenaar Maripaan Vastgoed ons toe. Wij pakken die uitdaging met beide handen aan.

BOUWGESCHIEDENIS

door Taco Tel, bouwhistoricus Gemeente Groningen

 

Gebouwd als pastorie van de Martinikerk
‘t Feithhuis is van oorsprong de pastorie van de Martinikerk en dateert uit de 15e eeuw. Toen werd ten zuiden van de kerk een tweelaags dwarshuis met zadeldak gebouwd dat met de lange gevel aan het Martinikerkhof grensde. Het vormt met zijn dikke muren en oude kapconstructie nog steeds de kern van het huidige huis. Tot 1641 hebben er pastoors en, vanaf de Reformatie, predikanten gewoond.

 

Uitbouwen en moderniseren in 1659
In 1659 werden Johan Isbrands en zijn vrouw Anna Staeckmans eigenaren en het is aannemelijk dat zij het huis kort na de aankoop ingrijpend verbouwden en moderniseerden. Door het huis naar voren uit te bouwen kreeg het een nagenoeg vierkante plattegrond. De middeleeuwse kapconstructie werd vergroot en verbouwd tot een omgaand schilddak met hoekschoorstenen. Daarmee werd het een voor die tijd modern huis, een van de eerste huizen in Groningen die qua hoofdvorm echt afwijkt van het middeleeuwse huistype. In de voorgevel werden ter versiering festoenen aangebracht, een ornament dat in de toen gangbare bouwstijl, het classicisme, zeer geliefd was. Met deze vierkante hoofdvorm en kenmerkende versieringen leek het huis op een vereenvoudigde navolging van bijvoorbeeld het bekende Mauritshuis in Den Haag dat tussen 1633 en 1644 werd gebouwd.

 

‘t Feithhuis
Door een ingrijpende verbouwing in 1869 heeft ‘t Feithhuis het huidie, een meer 19e-eeuwse karakter, gekregen. De naam ‘t Feithhuis komt overigens van de laatste bewoner Jhr. Mr. J.A. Feith. Vanaf 1916 had het huis een kantoorfunctie.

 

Bijzonder zeldzame plafondschilderingen
In de omstreeks 1660 toegevoegde voorbeuk bevinden zich aan weerszijden van de entree twee kamers die beide bij de bouw werden verfraaid met beschilderde balkenplafonds. Het balkenplafond van de kamer links is bruin van kleur met ranken, maar later overgeschilderd met een egale groene kleur. In 1869 verdween dit uit het zicht door het aanbrengen van een rijkversierd stucplafond.

 

Het beschilderde balkenplafond in de kamer rechts bleef tot 1869 in het zicht, toen ook hier een geornamenteerd stucplafond onderlangs werd aangebracht, geheel naar de mode van die tijd. Tijdens de verbouwing in 1994 is deze plafondschildering ontdekt, maar er kwam slechts een klein stukje in het zicht. Dat was te weinig om een idee te krijgen van de opzet en dat is nodig om de ouderdom goed in te kunnen schatten. Door onze vakmannen Jeroen Hamminga en Anne van der Meer zijn de planken voorzichtig losgemaakt. Ze zaagden de handgesmede nagels voorzichtig met een recipozaag door op de aansluiting tussen de 4 cm dikke planken met de balken. Daartoe werd vooraf een veren doorgezaagd met een multitool. Het lukte om dit te doen zonder de beschildering te beschadigen.

 

In de naastgelegen kamer werden de planken op volgorde op hun kop gelegd. De schildering is zo bijna compleet te zien; alleen de planken onder de vensterbank bleven zitten. Helaas zijn in het verleden bij eerdere werkzaamheden enkele planken vervangen, waardoor er een paar delen van de schildering ontbreken.

 

Nader onderzoek leert dat dit type plafonds bijzonder zeldzaam is en in deze uitvoering uniek. In de Stad Groningen bevindt zich niets vergelijkbaars en landelijk is er een klein aantal plafonds die enkele overeenkomstige kenmerken hebben. Het plafond van ‘t Feithhuis heeft een bijzondere kleur rood waarop de ranken zijn geschilderd, alles in olieverf. Al het schilderwerk is getamponeerd om een mat oppervlak te maken (matte verven bestonden nog niet). Door de ranken met schaduwen te schilderen lijken ze van de ondergrond los te komen. De bloemetjes zijn met kostbare goudverf geschilderd en schitteren je nog altijd tegemoet. Centraal in twee van de balkvakken zijn zogenaamde kwabornamenten geschilderd, dat zijn merkwaardig lubberende vormen die populair waren in de 17e eeuw.

 

Gelukkig is de planning van dit project zodanig dat het plafond meerdere weken in de kamer kan blijven liggen. Dit biedt de gemeente de gelegenheid zelf onderzoek te doen en er diverse specialisten bij te halen. Een 3D-scan is in de maak en er verfmonsters worden geanalyseerd. Vooral de kleur rood staat in de belangstelling; welk pigment is hier gebruikt?

 

De planken zullen weer worden gemonteerd op exact de plaats waar ze vandaan komen en vormen dan weer een eenheid met de balken die op dezelfde wijze zijn geschilderd. Helaas is de schildering vanaf dat moment niet meer zichtbaar, maar het hoort bij dit huis en blijft dan ook als een uniek en bijzonder fraai tijdsdocument bewaard.

 

We hopen dat we volgend jaar weer kunnen genieten van een kop koffie, een heerlijke lunch of diner in ’t Feithhuis. En tot die tijd kunnen we hen in ieder geval "thuis bestellen" via hun website.

+